Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam... Tęsknota za tornistrem, czyli wojenna edukacja Z ciocią Zosią Janikówną w przedwojennym Poznaniu, 1938 r. Moja pierwsza nauczycielka - ciocia Zosia Janikówna. Zdjęcie sprzed wojny Na tym zdjęciu mam 7 lat. Gdyby nie wojna, rozpoczynałabym naukę w szkole. Ostatnie zdjęcie z kokardą, [...]

Maruszka, czyli odrobina słońca pod okupacyjnym niebem Wielkopolska czasów okupacji kojarzy nam się z całym wachlarzem okrucieństw, represji, szykan i z terrorem, jakie zgotowali Niemcy Polakom i Żydom. Wielu szamotulan zginęło, wielu zostało deportowanych na tereny Generalnego Gubernatorstwa, w Kieleckie, na Zamojszczyznę i Lubelszczyznę. Wielu zakatowano we Wronkach, w Forcie VII w Poznaniu i innych miejscach kaźni. Niektóre miejscowości [...]

Proza - cykl: Obrazki z przeszłości, część 13. Daromiła Wąsowska-Tomawska SZAMOTULSKIE LICEUM I POŻEGNANIE Było to tak, jakby wczoraj – mówiła mama. Życie przeleciało jak film. Oglądam fotografię z zabawy naszych rodziców w szamotulskim Liceum Ogólnokształcącym. Siedzą i bawią się wspólnie z nauczycielami. Na kolejnym zdjęciu połączone są dwie nasze maturalne klasy. W pierwszym rzędzie zasiadają profesorowie. [...]

Moja matura w szamotulskim Liceum Ogólnokształcącym Mimo iż od mojej matury w Szamotułach minęło 51 lat, pamiętam, jak gdyby to działo się wczoraj. W niedzielę, poprzedzającą egzamin z języka polskiego, moja najmłodsza siostra miała uroczystość pierwszokomunijną. W domu panowało zamieszanie i nie było czasu na nerwy. Biała bluzka i granatowa spódniczka wisiały obok pierwszokomunijnej sukienki [...]

Obrazki z przeszłości, część 12. Daromiła Wąsowska-Tomawska PROBOSZCZ LUDZI BIEDNYCH I MŁODE POLKI W SZAMOTUŁACH Urodzony w Sierakowie Narcyz Putz (1877-1942), po studiach teologicznych w Poznaniu i Gnieźnie, przyjął w roku 1901 święcenia kapłańskie. Od roku 1925 do wybuchu wojny był proboszczem parafii św. Wojciecha. Przyczynił się do powstania w Poznaniu nowych parafii w dzielnicach: Winiary, Naramowice [...]

Obrazki z przeszłości, część 11. Daromiła Wąsowska-Tomawska NACIĄGACZE I KAPUSIE Ojciec Teodor Wąsowski prowadzi w Szamotułach prywatny gabinet dentystyczny. Chociaż źle się dzisiaj czuje, idzie do pracy. Przyjadą przecież pacjenci z Pamiątkowa i okolic. Nie może ich zawieść. Po godzinach urzędowania prace protetyczne wykonuje w domu sam. Robi protezy, chromowane mosty, złote koronki ‒ nie z [...]

Smaki dzieciństwa: ślepe ryby z myrdyrdą, gzik z pyrkami, plyndze z faryną, ajntopf Kiedy byłam małą dziewczynką, jeszcze żyło pokolenie, które pamiętało czasy zaboru pruskiego trwającego ponad 100 lat. Mieszkając w państwie niemieckim, Wielkopolanie mimo woli przejmowali kulinarne nowinki  od Niemców. I nadawali im swoje własne, spolszczone nazwy. Pozostały one dotąd w wielkopolskiej gwarze. Ale może zacznę od ziemniaków, [...]

Obrazki z przeszłości, część 10. Daromiła Wąsowska-Tomawska WIELKANOC, BACH I KOKARDY SZAMOTULSKIE ŚWIĘTE DRZEWO Przed pruskim pościgiem ucieka chowa się w parku u dziedzica Gałowa na najwyższym konarze najlichszej gałęzi powstaniec Wiosny Ludów miastowy stolarz Antoni Śramkiewicz Przylepiony uczepiony liścia i nieba Ślubuje i obiecuje I stoi krzyż na Rynku Na tym samym drzewie Bóg i człowiek [...]

Obrazki z przeszłości, część 9. Daromiła Wąsowska-Tomawska DZIUPLA, BĄK I SAMA Czasami wiosna jest już ciepła. W Święta Wielkanocne zakładam białe kolanówki i tenisówki. Często smaruję je pastą do zębów, specjalnym proszkiem rozpuszczalnym w wodzie lub białą szkolną kredą. Zawsze muszą być czyste. Sukienki, czy krochmalone marszczone spódnice, trudno wyprasować. Miałam taką w duże czerwone maki. Łatwiej [...]

Obrazki z przeszłości, część 8. Daromiła Wąsowska-Tomawska PIERWSZE RADIO, KLUCZYK I CHICHOT DIABŁA Rozpoczynają się lata trzydzieste XX wieku. Mój przyszły ojciec ‒ Teodor Wąsowski, urodzona „złota rączka”, konstruuje dla siebie pierwsze słuchawkowe radio na kryształek, podpowiada mi najmłodszy brat Zenon Wąsowski. Zeniu po ojcu odziedziczył wszystkie najlepsze zdolności. W tym też okresie Teodor uczy się [...]

Obrazki z przeszłości, część 7. TADEUSZ, FLAGA I ZNICZ Duży pokój w jednym z szarych bloków w nadodrzańskiej dzielnicy Opola. Na ścianie obraz świętej rodziny, pod telewizorem haftowana serweta, na stole kilka ciastek rozłożonych na porcelanowej paterze. Niby wszystko normalnie, tak zwyczajnie jak w wielu domach w Opolu czy Polsce. Jednak jeden szczegół zmienia wszystko. Amerykańska flaga, [...]

Wojenne losy rodziny Kwiatkowskich z Otorowa Wojciech Kwiatkowski - jeden z rozstrzelanych na szamotulskim Rynku Szamotuły, luty 2001 Koniec wieku skłania do podsumowań. W XX-wiecznym świecie, przez który przetaczały się wojny, rewolucje, powstawały i upadały systemy polityczne, ginęły narody, żyli nasi przodkowie, nasi pradziadkowie i ich dzieci. Byli oni świadkami zbrodni nazizmu. To na ich [...]

Obrazki z przeszłości, część 6. Daromiła Wąsowska-Tomawska KOZA, GŁOGUJ I EKSPLOZJA Są późne lata czterdzieste XX wieku. Babcia Pelasia z domu Cicha z dziadkiem Franciszkiem przeprowadzają się. Mieszkają już sami. Ich jedyna córka - siostra Teodora,  Maria Gacka, czyli ciocia Mycha - żyje ze swoją rodziną w Krotoszynie. Tam prowadzi swój zakład fotograficzny. Idziemy w odwiedziny do dziadków. [...]

Po prawej - dom, w którym Pelagia i Franciszek Wąsowscy mieszkali z synową na początku II wojny, narożnik Rynku i ul. Dworcowej (wcześniej: Klasztornej). Pocztówka z ok. 1915 r. Egzekucja 5 mieszkańców Otorowa - 13.10.1939 r.; Źródło: Muzeum - Zamek Górków Żołnierze hitlerowscy na szamotulskim Rynku. Źródło: Fotopolska Pelagia i Franciszek Wąsowscy [...]

Marianna Kruszona (1889-1971) Andrzej Kruszona (1882-1955) FOTOGRAFIA Słychać bliskie kroki koń już gotowy w zaprzęgu a słomiana wkładka w trzewiku babki skręca się uwiera W jelonkowej sakiewce ofiarny talar Widzę te fotografie zamknięte w ramkach i twarze za mgłą pergaminu W albumie mundur proch i panna we fiokach pachnąca szarym mydłem W kufrze mól [...]