Marcin Kowalewski – powstaniec wielkopolski i ułan Wojska Polskiego

Marcin Kowalewski urodził się 6 października 1896 roku pod Szamotułami – w Piotrkówku. Jego rodzicami byli rolnik Jakub i Franciszka z domu Filipiak. W czasie 1. wojny został wcielony do armii zaborcy, po stronie niemieckiej walczył – między innymi – w 1916 roku pod Verdun. Na krótko trafił do niewoli francuskiej. Wrócił w rodzinne strony i podobnie jak bracia poszedł walczyć w powstaniu wielkopolskim.

Młodszy brat Stanisław (1901-1985), pochowany na cmentarzu w Szamotułach, walczył z Kompanii Szamotulskiej, w Wojsku Polskim pozostał do 1921 r. i przeszedł do rezerwy jako kapral. Marcin trafił do jednego z pułków Ułanów Wielkopolskich, z którym wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1920-1921).

2 marca 1919 roku w Szamotułach ożenił się z Marią Marianną z domu Marciniak (1896-1970), w 1920 roku urodziła się ich córka Aniela. Żona z córką mieszkały w Szamotułach przy ul. Nowowiejskiego, Marcin pozostał w Wojsku Polskim, kwaterował w Grudziądzu lub Gnieźnie i ze względu na obowiązki służbowe rzadko widywał się z rodziną.


Marcin Kowalewski na jedynych zachowanych fotografiach, wykonanych z okazji ślubu. Warto przyjrzeć się galowemu mundurowi ułanów.


Rany, które odniósł w czasie wojen, spowodowały, że 14.04.1926 r. zmarł w szpitalu wojskowym w Gnieźnie jako stosunkowo młody człowiek, nie dożył bowiem 30. urodzin. W pamięci rodziny pozostały uroczystości pogrzebowe o niezwykle godnym charakterze. Po nabożeństwie w kościele garnizonowym orszak żałobny z orkiestrą i w asyście ułanów na koniach przeszedł  4 kilometry na cmentarz przy ul. Witkowskiej. Na lawecie wieziono trzy trumny: Marcina Kowalewskiego i dwóch innych zmarłych żołnierzy. Wszyscy spoczęli w kwaterze żołnierzy wojny 1920-1921. Bliscy zmarłych oraz duchowni zostali przewiezieni na cmentarz powózkami konnymi. Córka Aniela w 1940 r. wyszła za mąż za Aleksandra Trojanka, zmarła w 2001 r. w Górze Śląskiej.

Agnieszka Krygier-Łączkowska

(na podstawie informacji i zdjęć przesłanych przez Grzegorza Aleksandra Trojanka – wnuka Marcina Kowalewskiego)

Kwatera żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej na cmentarzu w Gnieźnie przy ul. Witkowskiej. Na zdjęciach przy grobie Marcina Kowalewskiego: Grzegorz Aleksander Trojanek (wnuk), jego żona Barbara oraz Mateusz Aleksander Trojanek (prawnuk Marcina).